Snoeien

Bonsaibomen moeten regelmatig (bij)gesnoeid worden om de boom klein en de kruin mooi gevuld te houden.

We onderscheiden 2 soorten van snoei: de onderhoudsnoei en de vormsnoei.

Vooraleer in te gaan op beide snoeitechnieken is het aangewezen om even aandacht te besteden aan de natuurlijke groeiwijze van een boom. Een boom groeit veel harder aan de top en aan de uiteinden van de takken dan dichter bij de stam of bij de grond. Dit noemt men in geleerde taal ‘apicale dominantie’. Het gevolg hiervan is dat de takken dicht bij de stam of bodem uiteindelijk afsterven omdat de groei aan de top veel belangrijker is om zo de strijd om zonlicht met andere bomen te kunnen winnen.

Dit principe geldt ook voor onze bonsaibomen en het is belangrijk om hiermee rekening te houden bij het snoeien. Door de toppen en uiteinden van de takken wat vaker te snoeien kan de groei beter verdeeld worden over de boom.

 

Onderhoudsnoei

Deze snoei wordt toegepast wanneer de hoofdvorm van de boom al vast staat. Het zijn eerder relatief kleine ingrepen zoals bijvoorbeeld het snoeien van de uitlopers (de takjes die buiten de gewenste vorm groeien).

Wanneer?

Er is in feite geen vaste periode om onderhoudsnoei toe te passen. In de winter groeien de bomen nauwelijks en is onderhoudsnoei simpelweg niet nodig. Tijdens de lente, wanneer de bomen flink groeien, zal er wel regelmatig gesnoeid moeten worden. Gunstige effecten hiervan zijn o.a. dat de nieuwe blaadjes kleiner worden, dat de loten dichter bij mekaar staan en dat de kruin mooi dichtgroeit.

Hoe?

Zoals reeds eerder vermeld is het belangrijk om de sterke groei in de top van de boom af te remmen door hier meer of vaker te snoeien. Wees hierbij vooral niet bang om wat takken te verwijderen. Het is immers belangrijk om de boom niet te veel uit te laten groeien en om zijn bestaande vorm te behouden.

Snoei de uitlopers weg zodat de takken weer in het model van de boom passen.

De te gebruiken snoeimethode is uiteraard in belangrijke mate afhankelijk van de boomsoort die je wil snoeien. Als je bijvoorbeeld een naaldboom gewoon zou snoeien zoals een loofboom, worden de afgeknipte naalden bruin en zullen ze uiteindelijk afsterven. Dit is één van de moeilijkste taken in de bonsaikunst en kan alleen maar correct gebeuren door er veel over te lezen en door veel te luisteren naar de ervaringen van bonsaikenners, die trouwens ook niet allemaal dezelfde technieken voorschrijven.

 

Vormsnoei

Dit is het snoeien van grote takken om zo de hoofdvorm van de boom te bepalen. De uiteindelijke  bedoeling is om een natuurlijk ogend resultaat te bereiken en het is dus heel belangrijk om de juiste takken te laten staan. Neem daarom steeds rustig je tijd om je boom goed te bekijken alvorens takken te verwijderen.

Wanneer?

De beste tijd om aan vormsnoei te doen is de herfst of de vroege lente omdat de boom dan nog geen kans heeft gehad om nieuwe knoppen te ontwikkelen en omdat je dan ook een mooi zicht hebt op het takkengestel bij loofbomen. Dit kan echter verschillen per boomsoort. Let er wel steeds op om niet te snoeien wanneer de kans bestaat dat het gaat vriezen.

Hoe?

Plaats de boom allereerst op ooghoogte en verwijder al het dode hout en de dorre bladeren/naalden. Neem daarna je tijd om de takkenstructuur van de boom goed te bekijken en bepaal de voorkant van de boom (de takkenstructuur, de vorm van de stam en de wortelvoet zijn hierbij zéér belangrijk). Enkele aandachtspunten:

  • Wanneer 2 takken op gelijke hoogte groeien, moet 1 van de 2 takken verwijderd worden (ofwel 1 tak naar boven en de andere naar beneden bedraden).
  • Snoei dikke verticaal groeiende takken die niet in het ontwerp passen.
  • Snoei takken met rare bochten en vormen.
  • Verwijder takken die het zicht op de voorkant van de stam ontnemen.
  • Verwijder takken die te dik zijn voor de hoogte van de stam. Hoge takken moeten ook duidelijk dunner zijn dan takken lager aan de stam.
  • Snoei de takken onderaan de stam.

Het snoeien van grote takken kan lelijke wonden veroorzaken. Het is dan ook belangrijk om de takken met een concaaftang te verwijderen, want door het gebogen snijvlak laat deze tang een holle wonde achter, die veel mooier genezen dan ‘rechte’ wonden. Normaal moet 1 vormsnoei genoeg zijn om de gewenste hoofdvorm in een boom te bereiken en daarna wordt de bonsai verder gevormd door het toepassen van onderhoudsnoei. In de regel mag nooit meer dan de helft van het groen van de boom in één keer verwijderd worden. Het herstellen kost de boom namelijk erg veel kracht.

En dan?

Om het genezen van grotere wonden veiliger en sneller te laten verlopen, gebruikt men meestal een wondpasta, die op de wonde gesmeerd wordt. De pasta kan na ongeveer een jaar verwijderd worden. Laat de boom na het snoeien  een aantal weken rusten en plaats hem op een lichte plek (niet in de volle zon).

Lid van de VBV Vlaamse Bonsai vereniging